Exhibition, News, Publication

PARALELNI TOKOVI /Umetnička galerija Narodnog muzeja Kruševac/

02.04.2025

Čast nam je i zadovoljstvo da Vas pozovemo na svečano otvaranje izložbe Paralelni tokovi u Umetničkoj galeriji Narodnog muzeja Kruševac u četvrtak 10. aprila 2025. godine u 19 h. Posle velike i veoma uspešne izložbe „Unknown Familiars” (Nepoznati poznanici) u bečkom Leopold muzeju, a povodom 200. godišnjice kompanije Wiener Städtische Versicherungsverein, koja je uključila veliki broj radova iz naše kolekcije, na izložbi u Umetničkoj galeriji Narodnog muzeja u Kruševcu domaća javnost će sve do 10. maja biti u prilici da vidi neka od najznačajnijih dela Wiener Art kolekcije u okviru izložbene postavke – Paralelni tokovi.

Izložba okuplja 50 pažljivo odabranih umetničkih radova koji se prema upotrebljenom mediju kreću u širokom rasponu od klasične slike, objekta, fotografije, video rada i skulpture, već sad se smatraju nekim od najznačajnijih dela iz domaće umetnosti XX veka. Među izabranim radovima nalaze se i neki od ključnih primeraka domaćeg stvaralaštva koje je počev od teških posleratnih godina, preko vrhunca liberalne kulturne klime tokom 60-ih, 70-ih i 80-ih godina, a potom i kriznih 90-ih, uspelo da usvoji nov umetnički jezik, nove materijale i pokrene proces radikalne transformacije umetnosti i preispitivanje njenih granica. Radi se o istinskim remek delima domaće umetnosti koja su dokaz visoko razvijene kulturne svesti i poznavanja aktuelnih dešavanja u svetskoj umetnosti. Pojavivši se na domaćoj umetničkoj sceni kao paralelan tok u složenom tkivu srpske umetničke scene, premrežene evropskom akademskom tradicijom i potragom za nacionalnim identitetom, ovaj tok srpske avangardne, radikalne i eksperimentalne umetnosti, ne samo da nije zaostajao za najavangardnijim tokovima u zapadnoj umetnosti, već je u pojedinim slučajevima išao i ispred njih.

Kolekcija savremene srpske umetnosti – Wiener Art je jedna od retkih umetničkih kolekcija sa ovih prostora koja se sistematično i dosledno bavi sakupljanjem i čuvanjem umetničkih dela koja prevazilaze tipične korporativne kolekcije. Kao jedna od najvećih umetničkih zbirki u Srbiji, ona čuva neka od najreprezentativnijih dela koja su nastajala u dugom vremenskom periodu od pedesetih godina prošlog veka pa sve do današnjih dana. Kada se iz današnje perspektive posmatra ovo polje istraživanja umetnosti koje se poigravalo medijima, tehnikama kao i samim poimanjem umetničkog dela, počev od borbe za apstrakciju i njene najradikalnije ishode, sve do oslobađanja umetnosti od svih socijalnih i kulturoloških konvencija, nameće se pojam „paralelnog toka“ kao jednog posebnog umetničkog i kulturno-istorijskog fenomena koji postoji unutar svog okruženja, ali je i izdvojen iz njega, dok je istovremeno blizak i kompatibilan sa udaljenim umetničkim scenama zapadnoevropske i američke umetnosti. Taj dvostruki paralelizam, čini se kao bitno obeležje srpske umetnosti druge polovine XX veka i predstavlja bitan deo korpusa umetničkog nasleđa koje baštini Wiener art kolekcija.

Na izložbi će publika biti u mogućnosti da pogleda radove umetnika Vladana Radovanovića, čiji opus predstavlja nesvakidašnju pojavu, umetnika koji je delovao u mnogobrojnim oblastima, muzici, književnosti i likovnoj umetnosti; novosadske grupe Dei Leči sa prvim performansima i upotrebom fotografije kao primarnog umetničkog medija; novih ženskih umetničkih praksi, oličenih u radovima Mire Brtke, Ane Bešlić i Milene Čubraković. U selekciji radova zastupljeni su i umetnici beogradske konceptualne scene: Raša Todosijević, Zoran Popović, Neša Paripović i Gergelj Urkom; zatim prvi video-radovi nastali kao samostalna umetnička forma Čedomira Vasića, te postmodernističke skulpture i objekti Mrđana Bajića i Srđana Apostolovića iz osamdesetih i devedesetih godina prošlog veka. Ova izložba predstavlja upravo ta istorijska dela koja svedoče o prvim neoavangardnim stremljenjima domaćih umetnika, ali i kasnije radove koji nastavljaju da ispituju novi jezik umetnosti i koji u sledećim generacijama postaju stožer domaće umetničke scene. Izabrana dela ne samo da pokazuju rane eksperimentalne iskorake domaćih umetnika, veći visok nivo umetničke produkcije tog doba i razvijena shvatanja važne uloge umetnosti u društvu.

Osnivač Wiener Art kolekcije je Wiener Städtische osiguranje. Zbirka predstavlja umetnost koja odražava duh svog vremena, okupljajući dela koja su po svojim karakteristikama ispred društvene,političke i umetničke prakse u vreme nastanka. Misija kojom se ova kompanija rukovodila u građenju kolekcije, osim okupljanja svih reprezentativnih savremenih umetničkih praksi, bila je i podsticanje umetničke produkcije i stvaralaštva, kao i promocija novih umetničkih praksi u Srbiji. Inicijativa kompanije za sakupljanjem dela visoke istorijsko-umetničke vrednosti zapravo označava ozbiljnost namere da se kolekcija formira oko strateškog cilja prepoznavanja i čuvanja odzaborava širokog spektra različitih inovativnih umetničkih praksi i njihove burne istorije.

Ovako koncipirana kolekcija veoma smelo nastoji da sveobuhvatnim pristupom istorijskim i savremenim dešavanjima na umetničkoj sceni i njenim protagonistima omogući ne samo čuvanje i predstavljanje javnosti dela koja baštini, već i da postavi nova pitanja, preispita uvrežena shvatanja i omogući nova „čitanja“ i razumevanja srpske umetnosti generacijama koje dolaze. Objedinjavanje umetnika različitih generacija, individualnih poetika i kreativnih praksi, počev od onih najstarijih pa do najmlađih, ukazuje na smišljenu nameru kompanije da aktivno participira u polju kulture i doprinese boljem razumevanju nastanka umetničkih procesa, njihovog društvenog, političkog i kulturnog konteksta u sredini koja je prošla kroz dug i bolan proces tranzicionih promena. Wiener Art kolekcija je osmišljena kao specifična celina radova povezanih zajedničkom aktivističkom, kritičkom, ponekad i konfliktnom agendom, koja pruža interesantan uvid u neke od najznačajnijih, a do sad malo vidljivih, pojava u srpskoj umetnosti od pedesetih do dvehiljaditih. Okupljeni su umetnici koji su ostvarivali svoje radove sa suprotstavljenih pozicija kritike društva, građanskog ukusa i hipokrizije društvenih i političkih vrednosti. Širok spektar polazišta kao i pristupa daje, sveobuhvatnu sliku o nekim od najznačajnijih pojava koje su obeležile umetnost XX veka.

Saša Janjić istoričar umetnosti